Volwassene met selectief mutisme, 27 jaar
Een volwassene met selectief mutisme raadpleegt haar huisarts. Thuis lukt het haar wel om te praten, met haar ouders, met haar therapeut. Bij de arts kan ze het niet. De arts kan de stilte interpreteren als verzet, een acute psychiatrische stoornis, of wantrouwen. De QR-code die aan het begin van het consult wordt getoond, laat hem weten dat het via schrift moet, zonder de stem te forceren.
Dit voorbeeld betreft volwassenen met selectief mutisme, vastgesteld in de kindertijd of op volwassen leeftijd (vaak samengaand met een gegeneraliseerde angststoornis of autisme), die een huisarts of specialist raadplegen.
Het ervaren moment
Huisartsenpraktijk, nieuwe patiënte. De arts laat een vrouw van 27 binnen, spijkerbroek en zwarte trui. Ze gaat zitten, legt haar tas op haar schoot, kijkt naar de grond. De arts opent het lege dossier: "Wat brengt u hier?" Stilte. Hij wacht. Hij herformuleert: "Al hoe lang?" Ze antwoordt niet. Hij begint in het dossier te schrijven: "gereserveerde patiënte, psychische toestand te evalueren".
Ze haalt een klein gelamineerd kaartje uit haar tas. Ze legt het op het bureau. Ze wacht tot hij het bekijkt. Hij ziet de QR-code op de voorkant, de tekst op de achterkant: "Ik kan u horen en begrijpen, ik kan niet met u praten. Scan voor het vervolg." Hij scant. Hij leest: Lila, 27 jaar, selectief mutisme vastgesteld op 5-jarige leeftijd, samengaand met een gegeneraliseerde angststoornis, onder escitalopram 10 mg. Communicatie tijdens het consult: schriftelijk op haar telefoon (ze bereidt de antwoorden voor de afspraak voor), met ja/nee (hoofdknik), door te wijzen.
Hij draait zijn scherm naar haar toe, opent een tekstvenster. Hij typt: "Wat is de reden van uw bezoek?" Ze pakt haar telefoon, toont hem een vooraf geschreven tekst: "Ik heb al 3 weken hoofdpijn, die niet vermindert met paracetamol, vaak 's ochtends." Het consult begint.
- U schrijft het
- De QR-code wordt aangebracht
- De lezer scant
- Begrepen, zonder opnieuw uit te leggen
Waar de QR-code plaatsen voor dit geval
Klein gelamineerd kaartje op visitekaartformaat in de portemonnee van de drager, te tonen aan het begin van het consult. Het gebaar is doeltreffender dan de stem: de kaart legt het onderwerp neer in drie seconden. Voor- en achterkant om handelingen te vermijden: de korte boodschap aan de ene kant, de QR-code aan de andere.
Verdubbelen in een telefoonhoesje met kaarthouder (bereikbaar zelfs zonder de hoofdtas). Verdubbelen bij vaste behandelaars (huisarts, gynaecoloog, tandarts) in het papieren dossier, met toestemming van het secretariaat.
Vermijd zichtbare stickers op de tas of kleding: die stellen het mutisme tentoon als een "kenmerk". Vermijd kaarten van het type invaliditeitskaart (selectief mutisme geeft niet automatisch recht op een RQTH, de Franse erkenning als werknemer met een beperking).
Voor tandheelkundige of medische spoedgevallen zonder afspraak kan de voorbereide kaart ook in een doorzichtige enveloppe vooraan in de handtas worden gestoken, bereikbaar zonder te moeten zoeken.
Kant-en-klare tekstvoorbeelden
De drie onderstaande teksten zijn geschreven door de volwassen drager zelf. Selectief mutisme bij volwassenen is weinig gedocumenteerd en wordt vaak verward met algemene angststoornissen: de tekst moet de diagnose duidelijk stellen.
Voor de rubriek "Voorstelling"
"Lila, 27 jaar, informatica. Selectief mutisme vastgesteld op 5-jarige leeftijd, nooit verdwenen op volwassen leeftijd, samengaand met een gegeneraliseerde angststoornis. Onder escitalopram 10 mg sinds 2020. Ik praat thuis, met mijn ouders, met mijn therapeute (Dr. X, contact op de achterkant). Ik kan niet praten met mensen die ik niet ken, vooral niet tijdens een medisch consult."
Voor de rubriek "Hoe te helpen"
"U kunt: me uitnodigen om te schrijven in een venster op uw scherm, gesloten vragen stellen, me een vooraf voorbereide tekst op mijn telefoon laten tonen, de voorschriften afdrukken zodat ik ze rustig kan naleggen, de resultaten schriftelijk aan me meedelen, een redelijke antwoordtijd geven."
Voor de rubriek "Te vermijden"
"Te vermijden: geforceerd oogcontact zoeken, zeggen ‘kom op, probeer eens te praten’ (het mutisme is niet vrijwillig), me tijdens het consult een kalmerend middel voorstellen om ‘los te komen’ (contraproductief), mijn stilte interpreteren als verzet of wantrouwen, weigeren om schriftelijk te herformuleren, een psychiater bellen voor een spoedevaluatie."
Aandoeningen die dit geval betreffen
Dit voorbeeld vertrekt vanuit selectief mutisme bij volwassenen (zeldzaam en onderdiagnosticeerd). Het geldt ook voor traumatisch mutisme na een schok, mutisme samengaand met hoogfunctionerend autisme (de drager praat wel buiten de uitlokkende contexten), en ernstige depressieve toestanden met spraakverlamming.
Vergelijkbare situaties
Drie andere voorbeelden waarin de QR-code de spraak vervangt wanneer die wegvalt, zonder de drager naar een ongepaste psychiatrische diagnose terug te verwijzen.
De tandarts begrijpt de hypersensitiviteiten (geluid van de stoel, licht, textuur) en stelt nuttige aanpassingen voor (koptelefoon, pauzes) …
Geval bekijken Volwassene met afasie na een beroerte, 58 jaar Lezer: SpoedartsDe spoedarts weet meteen dat de persoon alles begrijpt maar niet kan spreken, en past zijn communicatie aan in plaats van hem als onbekwaam …
Geval bekijken Volwassene met zintuiglijke hypersensitiviteit, 45 jaar Lezer: Zelfstandig verpleegkundigeDe verpleegkundige past haar aanwezigheid aan (zachte stem, aangekondigde bewegingen, geen parfum) zonder de behoeften pas bij de eerste cri…
Geval bekijkenUw profiel voorbereiden voor deze situatie, zonder het bij elke schoolstart opnieuw te moeten uitleggen.
U schrijft het essentiële één keer. De corrigerende leerkracht, de AESH, de invaller scannen en begrijpen. U stopt met herhalen.