De last van het uitleggen: de mentale belasting van een onzichtbare beperking

Inleiding

De uitlegdruk verwijst naar het permanente werk dat iemand verricht wanneer hij of zij aan elke nieuwe persoon een beperking moet uitleggen, de eigen beperking of die van een naaste. Sommigen spreken ook van uitlegmoeheid of uitlegherhaling. Het is, voor een beperking, de vertaling van wat men ruimer de mentale belasting noemt. Dit artikel legt uit waar deze druk vandaan komt, wat ze kost, en waarom het iets verandert om ze een naam te geven.

Een blijvende toestand, geen eenmalige gebeurtenis

Een beperking uitleggen is geen eenmalige gebeurtenis, het is een blijvende toestand. Het schooljaar begint: twee nieuwe leerkrachten, een AESH (Franse onderwijsassistent voor leerlingen met een beperking), soms ook een begeleider van de buitenschoolse opvang. De zorgverlener gaat met pensioen: de uitleg moet opnieuw bij de opvolger. Een nieuwe collega komt op de open werkvloer: vertellen of zwijgen, hoe, aan wie.

Elke ontmoeting vraagt om woorden te kiezen, zich aan te passen aan het publiek, reacties te voorzien. Het is deze opeenstapeling, onzichtbaar voor de rest van de wereld, die weegt. Niet de eerste keer. De vijftigste.

Waarom er tot nu toe geen woord voor bestond

Het begrip mentale belasting werd in 2017 bekend dankzij de Franse striptekenaar Emma, met haar strip “Fallait demander” (zoiets als “Had het toch gevraagd”). Ze gaf daarmee een naam aan wat miljoenen vrouwen droegen zonder er woorden voor te hebben: aan alles moeten denken wat gedaan moet worden, bovenop het daadwerkelijk doen ervan.

De last van het uitleggen is hier een specifiek geval van. Ze duikt op zodra een beperking in het spel is, maar had nooit een eigen naam. Zonder naam bestaat ze niet in de dagelijkse taal. Zonder taal kan men ze niet bij zichzelf herkennen, niet delen met anderen, en niet bewust anders verdelen.

Wat het concreet kost

De last van het uitleggen heeft een meetbare kost in tijd en mentale energie:

• Voorbereiding voor elke afspraak: wat te zeggen, in welke volgorde, met welke woorden.
• Emotionele keuze tussen alles vertellen, een beetje vertellen, of zwijgen.
• Herformulering voor elke gesprekspartner: een leerkracht, een kind, een hulpverlener, een collega krijgen niet dezelfde uitleg.
• Opvolging: nagaan of de informatie begrepen is, indien nodig bijsturen.
• Opstapeling: dezelfde energie, 30, 50 of 100 keer per jaar besteed.

Vermenigvuldig dat met het aantal jaren dat de beperking aanwezig is, en u krijgt een deeltijdbaan die nooit iemand heeft betaald en die niemand ziet.

Wat er nog te doen blijft

De last van het uitleggen verdwijnt niet doordat we ze benoemen. Maar ze erkennen verandert drie dingen.

Ten eerste maakt het mogelijk om ze te verdelen: een partner, een mantelzorger, een collega kunnen een deel overnemen zodra het onderwerp een woord heeft dat kan circuleren. Ten tweede maakt het mogelijk om bewust te kiezen wanneer men ze besteedt, in plaats van ze te ondergaan. Ten slotte opent het de weg naar specifieke hulpmiddelen, afgestemd op een probleem dat eindelijk een naam heeft: dit artikel zou niet bestaan als de last van het uitleggen nog geen naam had.

Kort samengevat

• De uitlegdruk is het permanente werk om aan elke nieuw ontmoette persoon een beperking uit te leggen.
• Het is, voor een beperking, de vertaling van de mentale belasting; men spreekt ook van uitlegmoeheid of uitlegherhaling.
• Ze heeft een reële kost: voorbereiding, herformulering, opvolging, vermenigvuldigd met tientallen gesprekspartners over de jaren heen.

Uzelf of iemand in uw omgeving?

Draagt u deze last dagelijks, begeleidt u iemand die ze draagt, of draagt u ze op het werk?

• Ouder van een kind met een beperking
• Volwassene met een beperking
• Werknemer met een erkende beperking (RQTH, in Frankrijk)
• Mantelzorger